Η δημιουργία διαφορών με τους συνανθρώπους μας είναι σύμφυτη μάλλον με την ανθρώπινη φύση μας. Καθημερινά παραδείγματα : Ένα ζευγάρι παίρνει διαζύγιο και διαφωνεί για το ποιος γονέας θα έχει την επιμέλεια των παιδιών. Δυο αδέλφια ερίζουν για το πατρικό σπίτι, το οποίο ο μικρότερος διεκδικεί ολόκληρο επειδή «κοίταξε» τους γονείς και αυτοί του το «έταξαν». Ένας παραγωγός και ένα εργοστάσιο διαφωνούν για το εάν η ποιότητα των προϊόντων ήταν η συμφωνηθείσα και αν πρέπει να πληρωθεί όλο το τίμημα (ο καθένας υποστηρίζει την άποψή του αλλά κανένα δεν συμφέρει εξαιτίας της διαφοράς να διακόψουν τη συνεργασία). Δυο γείτονες μαλώνουν για λίγα τετραγωνικά μέτρα οικόπεδο ή χωράφι που η οικονομική του αξία είναι μικρή. Τα παραδείγματα θα μπορούσαν βέβαια να μην έχουν τέλος και δεν είναι σίγουρο ότι θα τύχουν μόνο στους άλλους. Όταν εμείς ή κάποιος δικός μας βρεθεί να έχει μια διαφορά είναι σημαντικό να τη διαχειριστεί σωστά ώστε να μη γίνει πηγή μεγαλύτερων ακόμη προβλημάτων, να μη χρονίσει και να μην οδηγήσει σε δυσανάλογη ψυχική και οικονομική ταλαιπωρία.
Συνήθως μόλις δημιουργηθεί η διαφορά, η ψυχολογική μας αντίδραση είναι να καταληφθούμε από θυμό (επειδή «αδικηθήκαμε») ξεχνώντας βέβαια ότι όπου το πάθος μαίνεται, η λογική σιωπά. Όταν θα πάμε στο δικηγόρο για να ζητήσουμε τη βοήθειά του, έχουμε κατά νου ότι προσφεύγουμε σε έναν άνθρωπο που θα μας βοηθήσει να συγκρουστούμε με τον «άλλο» στο Δικαστήριο, να «αντιδικήσουμε». Αυτό περιμένουμε από το δικηγόρο, για αυτό και μόνο είμαστε διατεθειμένοι να τον πληρώσουμε : προκειμένου να κερδίσουμε ολοκληρωτικά εμείς και να χάσει ολοκληρωτικά ο άλλος. Η δίκη, όμως, είναι μια πολύπλοκη διαδικασία με αυστηρούς κανόνες (αυτό που λέμε «δικονομία»), που απαιτούν συχνά λεπτούς χειρισμούς από την πλευρά του δικηγόρου, τη δουλειά του οποίου εμείς δεν έχουμε τις γνώσεις για να την κρίνουμε και να την ελέγξουμε. Αλλά ακόμη και αν ο δικηγόρος κάνει άριστα τη δουλειά του η δικαστική κρίση μπορεί να είναι σε βάρος μας οπότε κινδυνεύουμε να τα χάσουμε «όλα».
Κατά τη διάρκεια της αντιδικίας, όμως, δεν μας απασχολεί μόνο το γεγονός ότι η δίκη είναι πολύπλοκη, χρονοβόρα (αυτός που χάνει στο πρωτοδικείο έχει δικαίωμα να προσφύγει και σε ανώτερο δικαστήριο να κάνει «έφεση στο Εφετείο» ή και «αναίρεση στον Άρειο Πάγο») «κοστοβόρα» και η έκβασή της αβέβαιη. Αρχίζουμε σιγά – σιγά (με το πέρασμα του χρόνου και όταν παρέλθει η σφοδρότητα του αρχικού πάθους) να έχουμε και άλλα ερωτήματα που μας βασανίζουν : Ακόμη και αν κερδίσω μόνο εγώ την επιμέλεια των παιδιών πώς αυτά θα ζήσουν με στοιχειώδη ψυχική ισορροπία όταν οι γονείς τους μαλώνουν για χρόνια στα δικαστήρια και το μίσος τα δηλητηριάζει ή πώς θα κρατήσω με το ζόρι τα παιδιά που «κέρδισα» αν αυτά θέλουν το ίδιο και τον άλλο γονέα ή δεν θέλουν να χωριστούν μεταξύ τους (ένα παιδί να πάει με την μάνα και το άλλο με τον πατέρα) όπως αποφάσισε ενδεχομένως το Δικαστήριο; Ακόμη και αν ελπίζω να κερδίσω το πατρικό σπίτι πώς θα διαχειριστώ ψυχικά και κοινωνικά το γεγονός ότι συναντώ τον αδελφό μου στο δρόμο και δεν του μιλώ και πώς θα εξηγήσω στα παιδιά μου να μη μιλούν με τα πρώτα εξαδέλφια τους που είναι συμμαθητές; Ακόμη και αν πάρω όλα τα χρήματα από το εργοστάσιο τι θα γίνει αν χαλάσει η συνεργασία και αναγκαστώ να πουλήσω σε άλλο εργοστάσιο που δεν πληρώνει τοις μετρητοίς με κίνδυνο να χάσω όλα τα λεφτά; Ή αντίστροφα (από την πλευρά του εργοστασιάρχη) τι θα γίνει αν πληρώσω όντως λιγότερα χρήματα αλλά χάσω ένα παραγωγό που προσφέρει σταθερά κάθε χρόνο μεγάλες ποσότητες που τις έχω όντως ανάγκη; Μήπως συχνά η νίκη, και αν ακόμη έλθει - μετά από χρόνο και έξοδα - θα μοιάζει πιο πολύ με «πύρρειο νίκη»; Και τότε αναρωτιόμαστε μήπως δεν είναι ανάγκη κάθε φορά που ανακύπτει μια διαφορά ο μόνος δρόμος να είναι η σύγκρουση. Υπάρχουν διαφορές σημαντικές που η σύγκρουση είναι αναπόφευκτη αλλά δεν είναι ο κανόνας στην καθημερινή μας ζωή. Στις περισσότερες περιπτώσεις θα μπορούσε να βρεθεί λύση εάν υπήρχε ένας σωστός τρόπος για να «συζητήσουμε».
Αυτές τις μέρες ψηφίζεται από τη Βουλή των Ελλήνων ένα νέο πολύ σημαντικό νομοσχέδιο με τον τίτλο «ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ ΣΕ ΑΣΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΕΜΠΟΡΙΚΕΣ ΥΠΟΘΕΣΕΙΣ». Η διαμεσολάβηση είναι η διαδικασία, κατά την οποία τα μέρη, με τη βοήθεια ενός ανεξάρτητου τρίτου προσώπου, του διαμεσολαβητή, προσδιορίζουν τις επιμέρους πτυχές της διαφοράς τους, ερευνούν τις εναλλακτικές λύσεις για την επίλυσή τους και επιχειρούν να καταλήξουν σε συμφωνία που θα ικανοποιεί τα αληθινά συμφέροντά τους. Με το νόμο αυτό οι δικηγόροι καλούνται να εκπαιδευτούν και να λάβουν πιστοποίηση διαμεσολαβητή ώστε να εδραιωθούν σιγά – σιγά στη συνείδηση των πολιτών ως επιστήμονες που λύνουν τις διαφορές των ανθρώπων και όχι μόνο ως αυτοί που αντιδικούν «δυναμικά» για λογαριασμό τους στα Δικαστήρια. Ο διαμεσολαβητής με τη γνώση και την εμπειρία που σταδιακά αποκτά εξηγεί στα μέρη τα πλεονεκτήματα της συναινετικής επίλυσης της διαφοράς. Δεν υποδεικνύει σε αυτά δικής του έμπνευσης λύσεις, ούτε βεβαίως εκδίδει απόφαση για την διαφορά, αλλά αντίθετα υποβοηθά τα μέρη με κατάλληλες διαπραγματευτικές τεχνικές να συνειδητοποιήσουν τα αληθή συμφέροντα τους, να αναδείξουν (τα μέρη) μέσα από την διαπραγμάτευση κοινά αποδεκτές λύσεις για την όλη σχέση τους και να επιλέξουν, αυτά και πάλι, τις λύσεις εκείνες που θεωρούν μετά την διαμεσολάβηση ότι πρέπει να διέπουν τις σχέσεις τους. Όπως η διεθνής εμπειρία τόσο στην Ευρώπη όσο και στις ΗΠΑ έχει δείξει, η Διαμεσολάβηση, όταν διενεργείται από ειδικά εκπαιδευμένο και έμπειρο διαμεσολαβητή, επιτρέπει στα μέρη να εξαλείψουν τα εμπόδια της μεταξύ τους επικοινωνίας, να συζητήσουν τα θέματα που τους απασχολούν, να λύσουν παρεξηγήσεις, να καθορίσουν τα βασικά συμφέροντα ή τις ανησυχίες τους, να βρουν πεδία συμφωνίας και να ενσωματώσουν τη συμφωνία τους σε κοινό κείμενο. Η διαμεσολάβηση έχει ιδιαίτερη εφαρμογή σε υποθέσεις οικογενειακού αλλά και εμπορικού δικαίου. Επίσης, τυγχάνει εφαρμογής σε περιπτώσεις, όπου κυριαρχεί το συναίσθημα εις βάρος της λογικής ή σε περιπτώσεις μικρού οικονομικού ενδιαφέροντος. Τα πλεονεκτήματά της, όπως έχουν καταγραφεί στο εξωτερικό, είναι σχηματικά τα εξής: 1) Προσφέρει εύκολη πρόσβαση στον πολίτη και του παρέχει εξοικονόμηση χρόνου και χρήματος, κάτι ιδιαίτερα χρήσιμο σε εμπορικές υποθέσεις, όπου ο χρόνος μετράει, αλλά και σε υποθέσεις μικρού οικονομικού ενδιαφέροντος, 2) Είναι διαδικασία ευέλικτη και γρήγορη, χωρίς τους αυστηρούς τύπους του υφιστάμενου δικαιϊκού μας συστήματος, 3) Εξασφαλίζει απολύτως την εμπιστευτικότητα της όλης διαδικασίας, 4) Προσφέρει λύσεις που διαμορφώνουν οι πλευρές, με αποτέλεσμα καμία από αυτές να μην οδηγείται σε καταστροφή, 5) Αποφεύγεται η ψυχοφθόρα αντιδικία, κάτι ιδιαίτερα χρήσιμο ιδίως σε οικογενειακές υποθέσεις, 6) Δεν θίγονται τα δικαιώματα των μερών, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος να καταφύγουν σε δικαστήριο, εφόσον η διαμεσολάβηση δεν καταλήξει σε συμφωνία, μιας και τα μέρη είναι ελεύθερα να αποχωρήσουν, όποτε το επιθυμούν, από τη διαδικασία της διαμεσολάβησης και να προσφύγουν δικαστικώς, 7) Μπορεί να επιφέρει την αποσυμφόρηση των υπερφορτωμένων με υποθέσεις δικαστηρίων, 8) Είναι σε θέση να προσδώσει στο επάγγελμα του δικηγόρου προστιθέμενη αξία, επαναφέροντας μέρος του (εν πολλοίς) χαμένου του κύρους, μιας και ο πολίτης θα νιώθει ότι, με τη βοήθεια του πληρεξούσιου δικηγόρου του (την αμοιβή του οποίου θα προκαταβάλλει), μπορεί αν όχι «να βρει το δίκιο του» τουλάχιστον «να λύσει το πρόβλημά του», μέσω μιας διαδικασίας απλής και κατανοητής και σε αυτόν, η οποία θα λαμβάνει χώρα άμεσα, όταν δηλαδή την έχει ανάγκη και όχι χρόνια μετά.
Φυσικά το πέρασμα από τη θεωρία στην πράξη είναι συνήθως δύσκολο. Όμως αξίζει να καλλιεργήσουμε μια διαφορετική νοοτροπία. Τα οφέλη θα είναι πολλαπλά τόσο σε ιδιωτικό όσο και κοινωνικό επίπεδο.
Δημήτρης Τίτσιας
Πρωτοδίκης
0 σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου