Η μείωση των αέριων ρύπων δεν αποτελεί μεμονωμένη πολιτική. Επεξεργάζεται σε μηχανισμούς οικονομικής αποδοτικότητας, ώστε να έχουν κίνητρο οι επιχειρήσεις να μειώσουν τους ρύπους τους.
Πώς επεξεργάζεται το θέμα των ρύπων η οικονομική του περιβάλλοντος;
Όταν μία επιχείρηση παράγει ρύπους το κόστος των οποίων είναι χαμηλότερο από την οικονομική ωφέλεια λειτουργίας της επιχείρησης σε αυτό το επίπεδο ρύπων, τότε έχει κίνητρο να ανεβάσει το επίπεδο των ρύπων. Υπάρχουν 2 τρόποι περιορισμού των ρύπων:
- Η φορολόγηση κάθε μονάδας ρύπου με ένα σταθερό συντελεστή.
- Η αγορά άδειας εκπομπής μιας ποσότητας ρύπων.
Η πρώτη επιλογή, που θα επιβληθεί από την κυβέρνηση, δεν μπορεί να πετύχει άριστο επίπεδο ρύπων και οικονομικής ωφέλειας επιχειρήσεων, λόγω έλλειψης αξιόπιστων πληροφοριών και υστέρησης απόκρισης των επιχειρήσεων, στην προσαρμογή της παραγωγής τους και άρα στο επίπεδο ρύπων. Έστω ότι επιβάλλεται ένας συντελεστής α% επί κάθε μονάδας εκπεμπόμενου ρύπου. Λόγω διαφορετικής τεχνολογίας και οικονομιών κλίμακας ανάμεσα στις επιχειρήσεις, σε κάποιες, αυτός ο φόρος θα είναι ανεκτή επιβάρυνση. Θα αντισταθμίζεται θετικά με τα κέρδη της επιχείρησης, οπότε δε θα υπάρχει κίνητρο μείωσης παραγωγής, άρα και μείωσης εκπεμπόμενων ρύπων. Σε αυτή την περίπτωση, η κυβέρνηση μπορεί να αυξήσει το συντελεστή, αφού υπάρχει περιθώριο. Στις υπόλοιπες επιχειρήσεις, ο φόρος ίσως είναι απαγορευτικός για τη συνέχιση ενός βιώσιμου επιπέδου παραγωγής για την επιχείρηση, πράγμα που σημαίνει, ότι οι επιχειρήσεις θα αιτηθούν τη μείωση του συντελεστή. Στην πραγματικότητα, οι επιχειρήσεις, μπορούν να δώσουν ψευδή στοιχεία κόστους ανά μονάδα εκπεμπόμενου ρύπου και να διατείνονται ότι ο φόρος είναι μεγάλος. Οι κρατικοί μηχανισμοί δεν έχουν τρόπο να ελέγξουν τις διατυπώσεις των επιχειρήσεων. Και ακόμη και αν δυσπιστούν, και επιμένουν στη φορολόγηση στο συντελεστή που νομίζουν ως “δικαιο”, η προσαρμογή που θα κάνει η κάθε επιχείρηση προκειμένου να μειώσει επίπεδο ρύπων σε σημείο που να μην απειλείται η βιωσιμότητά της, θα πάρει πολύ χρόνο. Κάποια επιχείρηση μπορεί να αποκριθεί στους 6 μήνες, άλλη στους 14. Έτσι, η κυβέρνηση δε θα λάβει τα μηνύματα προσαρμογής του φορολογικού συντελεστή εγκαίρως.
Η δεύτερη επιλογή έχει άμεση αποτελεσματικότητα. Η επιχείρηση αγοράζει τόσες άδειες για όσους ρύπους παράγει στο πραγματικό επίπεδο παραγωγής που επιλέγει. Αυτή καθιερώθηκε, αλλά ακόμη στις μέρες μας είναι υπό αναθεώρηση οι λεπτομέρειες της εφαρμογής.
Πώς επιτυγχάνεται η μείωση και ο έλεγχος των αέριων ρύπων από την Ευρωπαϊκή και Εθνική νομοθεσία;
Σύμφωνα με την Οδηγία 2003/87/ΕΚ της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τις άδειες εκπομπής αερίων που συμβάλλουν στο φαινόμενο θερμοκηπίου:
“Από 1ης Ιανουαρίου 2005, κάθε εγκατάσταση στην οποία ασκείται μια από τις προβλεπόμενες στο παράρτημα Ι δραστηριότητες της παρούσας οδηγίας (δραστηριότητες στον τομέα της ενέργειας, της παραγωγής και μεταποίησης των σιδηρούχων μεταλλευμάτων, της εξορυκτικής βιομηχανίας και της παραγωγής χαρτοπολτού, χαρτιού και χαρτονιού) και που εκπέμπει τα οφειλόμενα στην εν λόγω δραστηριότητα συγκεκριμένα αέρια θερμοκηπίου, οφείλει να είναι κάτοχος της προς το σκοπό αυτό χορηγούμενης από τις αρμόδιες αρχές άδειας.”
Μετά τη Συνθήκη του Κυότο, το 1997, η Ευρωπαϊκή νομοθεσία θέσπισε τις Οδηγίες, που είχαν σκοπό τη μείωση των ρύπων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Για την Ελλάδα, ο στόχος ήταν μείωση των αέριων ρύπων του θερμοκηπίου κατά 25% ως το 2012, με έτος βάσης το 1990. Στην Ελλάδα, λεπτομέρειες της εφαρμογής θα βρει ο ενδιαφερόμενος στο “Εθνικό Σχέδιο Κατανομής Δικαιωμάτων Εκπομπών για την περίοδο 2008-2012” (ΕΣΚΔΕ).
Κι ενώ η ελληνική βιβλιογραφία επί δεκαετίες χρησιμοποιεί τον όρο “άδειες” ακολουθώντας το αγγλικό permits, οι πρόσφατες μεταφράσεις της ευρωπαϊκής νομοθεσίας στα ελληνικά, προτιμούν το όρο “δικαιώματα”, που ορίστηκε στα αγγλικά ως allowances. Γι' αυτό, σ' αυτό το χωρίο, θα διαβάσετε εναλλακτικά αυτό τον όρο.
Σημαντικά σημεία που θα επισημάνουμε από το ΕΣΚΔΕ είναι:
- Σε κάθε περίπτωση διακοπής λειτουργίας της βιομηχανικής εγκατάστασης, αφαιρείται από την εγκατάσταση η άδεια εκπομπής αερίων θερμοκηπίου.
- Για τα έτη που ακολουθούν το έτος της διακοπής λειτουργίας της εγκατάστασης δεν εκχωρούνται δικαιώματα.
- Εάν μία εγκατάσταση δε διαθέτει επαρκή δικαιώματα για τη λειτουργία της, θα πρέπει να τα αναζητήσει στην αγορά δικαιωμάτων ή αλλιώς να πληρώσει το ειδικό πρόστιμο για υπέρβαση εκπομπών στο ελληνικό κράτος.
Το Ευρωπαϊκό Σύστημα Εμπορίας Ρύπων εκκαθαρίζει τις αγοραπωλησίες δικαιωμάτων εκπεμπόμενων ρύπων ανάμεσα στα εγγεγραμμένα μέλη του στην Ευρώπη.
Πριν γίνει η εμπορία των δικαιωμάτων, το 2008 χορηγήθηκε δωρεάν ένα ποσό ρύπων σε κάθε κράτος, που το ίδιο το μοίρασε στις υφιστάμενες βιομηχανίες του. Στην Ελλάδα κατανεμήθηκε στους τομείς βιομηχανικής παραγωγής που δείχνει ο Πίνακας 1.
Πίνακας 1: Δικαιώματα εκπομπών ανά δραστηριότητα
- ΔραστηριότητεςΣύνολο δικαιωμάτων σε υφιστάμενες εγκαταστάσειςΗλεκτροπαραγωγή230.117.824Λοιπές καύσεις3.038.120Διυλιστήρια20.483.355Φρύξη4.048.345Σίδηρος –Χάλυβας2.828.620Τσιμέντα53.863.840Ασβέστης4.633.535Γυαλί285.585Κεραμικά4.570.885Χαρτί936.900Σύνολο324.807.009
Τι πέτυχε ως τώρα ο μηχανισμός μεταβίβασης αδειών;
Αν μειώθηκαν οι ρύποι, θα αποφανθεί η Ευρωπαϊκή Ένωση μετά το πέρας της δοκιμαστικής περιόδου που λήγει το 2012. Το σύστημα είναι ακόμη σε αρχικό στάδιο, και οι επικριτές του είναι πολλοί. Βασικό εμπόδιο ομαλής λειτουργίας είναι μία εναρμονισμένη ανάμεσα στα κράτη νομοθεσία και ΦΠΑ. Ακόμη, τα φαινόμενα χειραγώγησης των τιμών αδειών του διοξειδίου του άνθρακα δεν επιτρέπουν η αποτίμηση της βλάβης στο περιβάλλον να είναι ο μοχλός της διαπραγμάτευσης.
Ο μηχανισμός εμπορίας ρύπων (EU ETS) έχει γίνει όργανο εγκληματικών ενεργειών από το 2006. Kαρουζέλ απάτης ΦΠΑ έγιναν ανεμπόδιστα. Ένας φορέας αγοράζει ενδοκοινοτικά τις άδειες από μία χώρα, που δεν απαιτείται η πληρωμή του ΦΠΑ στον τόπο αγοράς. Έστω αγοράζει ο φορέας τις άδειες από τη Μεγάλη Βρετανία. Έπειτα, πουλάει τις άδειες σε μία άλλη χώρα, έστω στο Βέλγιο. Ο Βέλγος αγοραστής θα πληρώσει το φόρο στο Βρετανό πωλητή. Κατά την αγοραπωλησία, ο Βρετανός φορέας πληρώνεται την τιμή των αδειών συν το ΦΠΑ 21%. Το ΦΠΑ που εισέπραξε τον οφείλει στο κράτος του, δηλ. στη Μεγάλη Βρετανία. Όμως, εξαφανίζεται στην Πορτογαλία και κρατά ως παράνομο καθαρό όφελος το ΦΠΑ. (οι χώρες που αναφέρθηκαν ήταν σε υπαρκτό κύκλωμα απάτης που εξιχνίασε η Europol).
Άλλο ένα πρόβλημα που εμφανίστηκε τον Ιανουάριο του 2011 ήταν η εισβολή χάκερ στα εθνικά μητρώα εγγεγραμμένων χρηστών δικαιωμάτων ρύπων πολλών ευρωπαϊκών κρατών, απ' όπου έκλεψαν άδειες συνολικής αξίας περίπου 30 εκατομμυρίων ευρώ και τις μετέφεραν σε μητρώα άλλων κρατών.
Γεωργία Νερούτσου
Οικονομολόγος, Λογίστρια
0 σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου